Die valdeur na stilte

Wanneer is ‘n fliek regtig goed?

Want daar’s ‘n paar treffers waarna ek weer en weer kan kyk wat nooit die Oscar-lysie sal haal nie. En dan’s daar dié wat wel die lysie haal, of amper, of dalk nie, maar wat jou in die maag skop en by die teater laat uitstrompel en reguit na, verkieslik, die baarmoeder en ‘n staat van voor-bewussyn.

Darren Aronofsky se Black Swan (foto: thebuzzmedia.com) is een van laasgenoemde. Lanklaas het ek strykdeur ‘n fliek op so ‘n gereelde grondslag hoendervel gehad. Ek’t amper begin kekkel van magteloosheid soos Aronofsky mens met elke onafwendbare beklemmende raampie teen die kop gooi en die brandmaer Natalie Portman se oë al hoe wilder raak.

Sonder om die vloer onder die ballerina uit te ruk, skep Aronofsky ‘n sielkundige riller wat of op ‘n gebaande weg sy hoofkarakter in haar moer stuur. En wat so in die gehoktheid van haar magteloosheid – en uiteindelik ontvlugting – vir geen oomblik stoom verloor nie. Want die arme Portman se lot is lank gelede reeds verseël, vermoed ‘n mens. Toe liewe Mamma nie die mas kon opkom nie.

Aronofsky – hy van Pi, Requiem for a Dream en The Wrestler-faam – hou van die dikwels onwenbare stryd teen die mensvreters wat aan elkeen van ons se psige knibbel. Dis of hy wil sê die skramse oorwinning wat daar soms is, is vlietende oomblikke van persoonlike triomf. Soms besef mens dit nie eens nie; ander kere het jy ‘n volgepakte gemeenskapsaal of konsertgebou aan jou voete.

In Portman se geval is die stryd nie net teen haar eie, skrikwekkende monsters nie, maar ook teen haar emosioneel manipulerende ma – vreesaanjaend vertolk deur Barbara Hershey – s’n. Voeg daarby ‘n regisseur – Vincent Cassel, oudergewoonte uitstekend – wat die onmoontlike van dié onderdrukte vrou-kind vra, en jy’t ‘n resep so reg uit ‘n kruising tussen Forman se Amadeus en Haneke se The Piano Teacher.

Soos Haneke dit baie goed regkry, skep Aronofsky ook op ‘n briljante manier kontras tussen wonderskone oomblikke en die donkerste hoekies van die karakters se bestaan. In dié onhoubare balanstoertjie floreer Portman, welverdiend bekroon met ‘n Oscar. Daar’s heelwat uitsonderbare oomblikke, maar die masturbasietoneel, om nie eens van die koek-een (uhm...) te praat nie, is hoogtepunte in haar en Aronofsky se samewerking. O, wag, en die een waarin Cassel haar opvryf; en dié in die trein; en die Swart Swaan se triomf; en en en.

Met dié stukke rolprent-genialiteit kry Aronofsky en sy span iets reg waarna van die karakters so desperaat streef: verlossing in ‘n vlietende oomblik van volmaaktheid.

As ek die sterre kon haal

Gaan die lewe maar net oor dit wat ons kan sien en aanraak en proe en ruik?

Is dit maar ‘n eendimensionele plek met generiese Twitter-emosies en oppervlakkige verhoudings gegrond in kompromie. Kompromie gebore uit ‘n vrees vir eensaamheid en ‘n drang na aanvaarding? Is al ons ondervindings maar vlietende gebeure; vlugtig sigbaar voordat dit vir altyd in die vergetelheid wegsak en net ‘n verwaterde herinnering draal?

Of is daar ‘n dieper dimensie waarin ons bewustheid resoneer? Waarin ons menswees in die onderbewussyn koppelings maak en ‘n gedeelde oomblik die gewig van ‘n lewenskeuse dra. ‘n Plek waar ons nie verstaan wat ons doen nie en keuses nie sin maak nie, maar ons doen dit in elk geval.

Ek glo in daardie bestaan (Peter Hoeg en Thomas Harris se werk, ongelukkig. Want ‘ignorance is bliss’). Ek weet nie of ek dit noodwendig ervaar nie, maar, soos Meg Ryan se karakter in You’ve Got Mail sê: Daar’s die droom.

In sy lewe het die humeurige hakkelaar prins Albert (Colin Firth), hertog van York, twee sulke “drome” gehad, blyk uit Tom Hooper se uiters genotvolle The King’s Speech (foto: thewritersideoflife.wordpress.com), wat voorspelbaar genoeg die Baftas oorheers het. Die een was die prins se vrou (Helena Bonham Carter); die ander die Australiese spraakterapeut Lionel Logue (Geoffrey Rush). Daar’s geen verrassings in dié storie nie; die vreugde lê eerder in die wonderlike vertolkings en Hooper se duiselende visuele benadering. Baie van die kameraskote is in daardie derde-formaat; dit skep ‘n treffende kontrapunt vir die uiteindelike harmonie wat tussen die karakters vorm aanneem.

Ek’s nie ‘n Firth-aanhanger nie. Hy was aanvanklik heel kykbaar in Fever Pitch (en kyk wat vermag Mark Strong deesdae), maar daarna was dit maar ‘n geneukery. Tot verlede jaar se wonderlike A Single Man en nou dié vertolking. Dis ‘n indrukwekkende metamorfose, hoewel dit nie noodwendig van Firth ‘n interessante kêrel maak nie. Sy Albert is ‘n koninklike sonder ‘n troon; ‘n onseker seun-in-grootmens-gestalte oordonder deur sy pa en ouer broer. En daardie keelklanke is genoeg om ‘n mens naar te maak.

Teen die wette van die heelal in kry hy ‘n wonderlike vrou. Carter, vir ‘n verandering nie grotesk as Burton-fantasie nie (sy het, after all, aanvanklik bekend geword danksy periodedramas soos The Wings of the Dove), se vertolking oorheers elke toneel waarin sy haar verskyning maak. “Onderspeel” kry ‘n nuwe betekenis in die manier hoe haar mondhoeke van ingehoue humor krul en wanneer sy in ‘n weggooitoneel haar liefde vir haar man verklaar, is dit of ‘n nuwe konstellasie lewe kry.

Rush, wat vir my die vergestalting van die kunstenaar se lag-en-traan is, verskaf die fliek se momentum. Mens kan nie meer dieselfde na hom kyk ná sy naamrol-vertolking in The Life and Death of Peter Sellers nie, en tog kry hy dit elke keer reg om nog ‘n lagie van sy talent te ontbloot. Sy Logue is ‘n enigma, maar as (eksentrieke) Jan Alleman is hy die een – in sy onbevange omgang met die koninklikes; sy werk; sy gesin – met wie mens identifiseer. Sy selfvertroue en halsstarrigheid is soveel indrukwekkender as die prinses s’n omdat hy dit homself toegeëien het.

En hoewel daar ‘n grens tussen koninklike en bevolking is wat nooit oorgesteek kan word nie, is dit uiteindelik die adellikheid wat in ons elkeen se are vloei – of jy nou vigswesies help en of jy nie oordeel wanneer jy te na gekom voel nie – wat die ware orators van die hakkelaars skei.

Hart van hoop

Daar’s ‘n “redneck”-mafia en hoewel sy “godfather” na Kersvader lyk en persoonlike higiëne en vrouebemagtiging nie hoog op sy lys is nie, maak dit hom nie minder gevaarlik nie.

Vra maar vir die arme, 17-jarige Brie Dolly (Jennifer Lawrence) van die onverbiddelike Ozarkberggebied in Missouri wat in die Oscar-benoemde Winter's Bone (foto: www.makingof.com) vergeefs by “haar mense” – dis nou skynbaar armlastige drinkebroers met ‘n voorliefde vir dwelmmiddels en vuurwapens – om hulp gaan aanklop wanneer die owerheid laat weet sy, haar swaksinnige ma en ‘n jonger broer en suster se huis kan weggeneem word. Haar pa is soek nadat hy op parool vrygelaat is weens sy dwelmvervaardiging. Dit sou nie so ‘n groot probleem gewees het as hy nie hul grond as sekuriteit gegee het nie. Brie het skaars ‘n week om die kêrel op te spoor.

Dis ‘n reis na ‘n nog groter donkerte waarop selfs Joseph Conrad trots sou gewees het (en ironies genoeg wag die antwoord ook hier ná ‘n bootvaart in ‘n rivier). Brie is van net een ding seker: Niemand neem haar gesin van haar weg nie. En dis al.

Teen die senutergende stilte en skielike, redelose geweld waarin sy haar vasloop, is ‘n mens nie opgewasse nie. In The Ghost Writer het Roman Polanski dit meesterlik reggekry om elke raampie en gesigsuitdrukking met sinspeling en afwagting te laai; hier doen Debra Granik, regisseur en medeskrywer, hom dit uitstekend na. Daar broei iets agter die oë van die mans, soos die onpeilbare Teardrop (John Hawkes), in Brie se wêreld en dit vind uiting in hul vroue se dun mond en slaafse onderdanigheid. Is dit ‘n ingebore agterdog van die lewe? Van “die man” wat daarop uit is om hulle onder sy duim te hou?

Teen dié amperse onmenslikheid staan die sirkeltjie van Brie se versorging van haar gesin in skrille kontras. Haar jonger broer en suster is dalk selfs gelukkig, wil ‘n mens dit waag dink. En selfs Brie is dalk – omdat sy daardie muur nog staande kan hou.

Die 20-jarige Lawrence, welverdiend benoem vir 'n Oscar, lewer 'n onvergeetlike vertolking as 'n tiener sans glitter, selfoon en Twitter. Met haar vertolking dra sy 'n fliek waarin al die akteurs stewige spel lewer. Haar Brie is tegelyk hardekwas en ook breekbaar; in haar wisselwerking met "haar mense", die owerheid en veral haar broer en suster kom daar 'n verskeidenheid fasette oortuigend na vore. En wanneer sy deur daardie redelose geweld gekonfronteer word, is haar skrik so eg dit gee mens hoendervel.

Granik, bekend vir die Vera Farmiga-kragtoer Down to the Bone (2004), maak van die ysige, kleurlose winterwêreld nog ‘n karakter. Maar meer as net ‘n karakter; ‘n teenwoordigheid so oorheersend en beklemmend soos die skaduwêreld waarin Brie haar vasloop. Dis ‘n teenwoordigheid wat ‘n mens reeds in flieks soos Boys Don’t Cry en Monster teengekom het; ‘n bestaan wat die menslikheid uit jou kan wurg.

Dan moet daar iets besonders gebeur – ‘n kind se onvoorwaardelike vertroue, dalk; ‘n tienermeisie wat lank reeds haar kinderskoene ontgroei het en weier om te gaan lê – wat mens na die lig terugdwing. Wat jou vingers oor oubekende snare kan laat streel en laat besef in dié wete kan daar ook berusting wees.

Steen des puur plesier

Ek’t al lank ‘n sagte plekkie vir Emma Stone.

Van Superbad se dae af al.
Dis die lang, reguit hare en die kuif waardeur haar linkeroog vir mens loer wat dit vir my doen. En die heserige stem. En die feit dat sy slim en plat op die aarde voorkom; sonder Zooey Deschanel se effe feekserigheid of Alexis Bledell se irriterende grootoogigheid.

In haar jongste fliek, Easy A (foto: frsucrave.netdna-cdn.com), vertolk sy haar eerste hoofrol en haar vertolking is bemoedigend so tussen een of twee B’s en C’s deur.
En hoewel die fliek prettig is (die regisseur is dan die belaglik prettige Fired Up se Will Gluck), is dit ook ‘n effe skisofreniese oefening; ‘n tekortkoming wat soveel duideliker blyk omdat van John Hughes se ikoniesste 80’s-flieks (van The Breakfast Club tot Ferris Bueller’s Day Off) bygesleep word. Dis maar ‘n probleem met talle van die hedendaage prente – ‘n gebrek aan oorspronklikheid wat mens met ‘n volgehoue gevoel van onvergenoegdheid laat, want alles is so “reeds gedoen”.

Die skisofrenie slaan deur wanneer die storie, geskryf deur ene Bert V. Royal, by Lisa Kudrow se skoolberader-karakter en haar owerspeligheid gaan draai. Tot by daardie punt is dit suiwer tienerpret, maar dan kleur hy hom donker en dinge raak peervormig. Die gevoel daarvan sny te na aan iets soos The Opposite of Sex (of dalk is dit net omdat Kudrow dáárin ook te sien is) of die ewe vreemde Fierce People of Igby Goes Down. Maar dié is dan tienerkomedie, of hoe?

En daarby is die vonk tussen haar en die skool se sport-gelukbringer allermins oortuigend.

Die rolverdeling is gesaghebbend, van Kudrow, wat vir ‘n verandering nie oortuig nie, en Thomas Haden Church tot die staatmakers Stanley Tucci en Patricia Clarkson, wat elke toneel steel waarin hulle as Stone se vrygeestige (en amper te goed om waar te wees) ouers verskyn. Veral Clarkson se spel laat mens nogal aan haar stuitige karakter in Simply Irresistible dink.

Dit als maak van Easy A eerder ‘n C+ of B- as ‘n onderskeiding, maar ‘n mens, selfs ‘n jong Hollywood-ster, moet seker êrens begin.

'Interster' nou op DVD!

Dis een van daardie wonderlike frases wat ‘n mens sommerso klakkeloos napraat, want hy lê so lekker op die tong.
Dis daardie warm-om-die-hart-gevoel.
Dis die reuk van katpiepie.
Dis vir ‘n teikenmark skep en met jou oog op die winsmarge.

Dis ook hoe The Concert (foto:media.nyunews.com), die Franse fliek met hoofsaaklik Russiese dialoog, deur sommige resensente beskryf is. Hulle kon dit veel eerder as volg bemark het: Dis soos As It Is In Heaven, maar sonder die susterkerk-lidmate wat die teaterstoele week ná week warm sit.
Dis soos ‘n Timur Bekmambetov-fliek sonder die cool en die geweld.
Slaptjips sonder asyn.
‘n V-twin met ‘n standaardpyp.

The Concert is hoofsaaklik ‘n bron van hoogstens bekwame irritasie. (Dit val my nou by, ‘n nog beter vergelyking is met die ewe kotssmakerige The Chorus, self ‘n gewilde keuse op die “kunskringloop”.) Hy begin nie eens belowend nie en vandaar is dit net verder afdraande. Nie eens die pragtige Mélanie Laurent van Inglourious Basterds-faam kan hom red nie; allermins die hoofkarakter (Aleksey Guskov se naby-aan-floute Andrey Filipov). Hy dryf mens van die heel eerste toneel na happe van jou stoel se armleuningstoffasie, want hy kom versteurd eerder as geniaal of bekoorlik voor. Alles opoffer vir dié imbecile? I think not.

Russiese flieks is soos Australiese flieks: Die karakters is eiesoortig en spog dikwels met net die regte mengsel eiesoortigheid en makabere humor dat ‘n mens bekoor word. Soms kry Radu Mihaileanu, regisseur en medeskrywer, dit goed reg, soos met die sigeuners (wat lyk of hul spuit-sonbrandsessies lelik skeefgeloop het) en die stukkies Tsjaikofski wat absoluut hemels is, my skatties, maar die meeste van die tyd voel dit of die karakters, wat skreeu eerder as praat, op ‘n mens spoeg so vol staan hul gesig die skerm vol (geen probleem as dit ‘n hottie is nie, maar die eks-KGB-man is nié). Die gevolg: Teen die einde van die fliek sit jy heel agter in die teater met die sambreel wat jy ná 5 min. by die Joodse tannie in die stoel voor jou afgerokkel het byderhand. Dis nou as die voorspelbaarheid daarvan jou nie tot raserny dryf nie (toegegee, om in ‘n fliekteater agter ‘n sambreel te skuil, sal reeds effe af lyk). Wenk: Net omdat dit in ‘n taal anders as Engels is, maak nie noodwendig van dit ‘n goeie fliek nie.

Dié resepmatige prent – van sy oorbekende storie en karikatuuragtige karakters tot sy ongelooflik absurde en total onnodige terugflitse - is soos ‘n Toyota: Tevredenheid is gewaarborg op daardie vlak waar die hart nie meer klop nie.

Mélanie is darem pragtig.

Dié strate hét 'n naam

Nee, Ben Affleck is nie ‘n goeie akteur nie.
Die jurie het so effe gewik en weeg en Affleck het ‘n mens twee keer laat dink met sy spel in die skitterende Changing Lanes (2002), maar sy jongste, The Town (foto: static.blogcritics.org), bevestig wat ons lank reeds weet.

As regisseur is dit genadiglik ‘n heel ander storie.
Gone Baby Gone (2007), sy debuut as regisseur en met kleinboet Casey op sy beste, is een van daardie flieks wat jou aan die knaters beetkry elke keer dat jy hom op TV raakloop. Voordat jy jou kom kry, is die wasgoed en tandeborsel vergete en jy plak jou met ‘n glas wyn en die eerste beste versnapering op die bank neer. Dié fliek het ‘n anderwêreldse gehalte; ‘n tegelyk swewende en tuimelende element wat vir oomblikke van suiwer fliekhemel sorg.

The Town, het ‘n mens aanvanklik gedink, kan nouliks misluk. Afflek is op bekende terrein in die strate van Boston; die gegewe klink of dit potensiaal het; die rolverdeling sluit ‘n staatmaker of twee van Gone Baby Gone in en die Oscar-benoemde Jeremy Renner (The Hurt Locker, 2010) is lid daarvan in sy eerste rol sedert die gloriereën. Good times, soos ‘n vriendin sou sê.

Maar dan sit jy in die teater en sake neem hul verloop en kort voor lank besef jy, o wee, Affleck ontgin geen nuwe grond nie (allermins as akteur; hoe is dat dit Keanu Reeves met al sy standbeeld-vaardighede ‘n mens so maklik in sy hoek kan kry, maar Affleck nie?). Hy maak daardie ou, ou fout deur nie ‘n rapport tussen sy hoofspelers en die gehoor te bewerkstellig nie, want (jammer, ou seun) die kyker het maar bloot ‘n terloopse belangstelling in die spelers se lot. Hy prober, ja, maar daar is geen oorrompelende element in die tonele tussen hom en Rebecca Hall nie en in watter stadium van die geveg is ‘n mens veronderstel om dit as ‘n epiese liefde te sien?

Daarby is die einde vroeg reeds voorspelbaar. Hoe anders kan dié outjie dan eindig? En die aksie is maar die hiperrealisme waaraan fliekgangers die laaste dekade of wat blootgestel is en nouliks beter as die gemiddelde 24-aksie. Daar is een of twee uitstaantonele, soos die een waarin Affleck kruissny tussen Hall met haar tone in die water en Hall met haar arms om sy lyf (simboliek so subtiel soos sy tatoeëermerke). En die keuse van die non-uitrustings en die hoeveelheid emosie wat daar in die rowers se oë skuil, tref ook.

Maar dit verhef The Town nouliks bo die vlak van bekwame genre-prent en as bevestiging van Affleck se suigelingreputasie as regisseur met hope pontesiaal. Eerder as dat dié fliek op sy eie bene staan, laat hy mens dink aan menere soos Heat (1995) en Dog Day Afternoon (1975), en dis sleg, Ben.

Harde werk die sleutel, mammas

Tussen al die gemors deur wat in die Kersvakansie, daardie gesinsvakansie van gesinsvakansies, uitgereik word, is daar nie ‘n beter fliek as Lisa Cholodenko se snydende en soms skreeusnaakse The Kids are All Right (foto: feministspectator.blogspot.com) nie.
Daar is soveel prettige spelings in die titel dat mens jou terstond tot poësie wil wend, maar kom ons los dit maar vir die platemaatskappye en radio-aanbieders. Want die kinders in dié gesinsdrama - anders as die vreesaanjaende bloedsuiers wat deesdae as tieners paradeer - is oukei; dis die ouers en volwassenes wat hulp nodig het.
En dan veral die lesbiese egpaar Nic (Annette Bening) and Jules (Julianne Moore), wat deur hul tienerkinders se drang na hul biologiese pa gekonfronteer word. Yann Martel skryf in sy Man Booker-bekroonde The Life of Pi diere vrees onsekerheid die meeste. Maar dis ook waar van mense en veral gesinne. Onsekerheid is nie die gewenste kolfmaat nie en daardie kerndinamika se verhouding tot die groter wêreld word dikwels deur die ons-en-hulle-benadering gekenmerk. Die gesin kom eerste en vat so, wêreld!
Bygesê, danksy daardie wonderlike verskynsel van sosiale netwerke gaan die gesin nooit weer dieselfde wees nie, want jy’t nie ‘n persoonlike verhouding nodig met enigiemand nie; solank hulle net die foto’s van jou jongste hoed-koopsessie op jou profiel kan sien.
Nic en Jules moet blitsig hul thinking caps opsit wanneer Joni (Mia Wasikowska) en Laser (Josh Hutcherson) in tipiese generasie Y-styl oornag ‘n nuwe troeteldier aanneem in die gedaante van die vrygees-restaurateur Paul (Mark Ruffalo). Hy’s soos ‘n vars briesie in die kinders se lewe en selfs Jules vind aanklank by hom, maar Nic se nekhare rys behoorlik. Daar’s nie plek vir meelopers wanneer dit kom by ‘n gesin bestuur nie, boeta.
Wat aan die fliek sy trefkrag verleen, is die onopgesmukte manier waarop Cholodenko, ook medeskrywer, die karakters uitbeeld, asook die manier waarop hulle die uitdagings hanteer. Baie flieks, meestal soetsappig, is al oor die lewe ná die “gelukkig getroud” gemaak, maar min van hulle kan met dieselfde veelvlakkige karakters en ontwapenende vertolkings deur net mooi elke akteur in die rolverdeling spog.
Die sleutel lê in Jules se mini-toespraak aan haar gesinslede: die huwelik is nie ‘n grap nie; dis bleddie harde werk. Soms bevind jou in die absurdste situasies en veroordeling en tou opgooi is die maklike uitweg, maar hou jy jou oog op die prys, is die beloning liefde en kameraadskap wat die oortredings laat vervaag.
Is suksesvolle verhoudings dan ‘n geval van “rather the devil you know”? In The Kids are All Right is dit of Cholodenko wil sê absoluut – die een wat jy ken én liewer het as enigiemand.